Vulkaanascamera op vliegtuig

Lucht-/ruimtevaart

EasyJet test Airbus A340 met waarschuwingssyteem

maandag 28 juni 2010De Britse luchtvaartmaatschappij easyJet gaat een camerasysteem testen dat vanaf een vliegtuig vulkanische aswolken waarneemt en de piloot waarschuwt, zodat hij kan omvliegen. Als de proeven positief verlopen, gaat de luchtvaartmaatschappij twaalf van zijn toestellen met de speciale camera’s uitrusten.

In samenwerking met Airbus test EasyJet het systeem, Airborne Volcanic Object Identifier and Detector (Avoid) genaamd, de komende maanden op een A340. Het bestaat uit twee videocamera’s die infraroodopnamen maken bij de golflengtes 10,8 en 11,9 µm. Op gewone foto’s of enkele infraroodopnamen is nauwelijks verschil te zien tussen wolken die bestaan uit as of uit water en ijs. De meetmethode maakt gebruik van het feit dat gewone wolken licht van 11,9 µm beter absorberen dan licht van 10,8 µm. Bij vulkanische as is dat precies andersom. Hierdoor kan het systeem gewone wolken uit het beeld wegfilteren en alleen de vulkanische asdeeltjes tonen. Dat is mogelijk tot op 100 km afstand en tussen 1,5 en 15 km hoogte.

De techniek is begin jaren negentig ontwikkeld en gepatenteerd door dr. Fred Prata, tegenwoordig werkzaam bij het Norwegian Institute for Air Research. De Australische atmosfeeronderzoeker ontwikkelde het systeem door om vanaf de grond de asuitstoot van vulkanen te monitoren. Volgens Prata kan het systeem zelfs de concentratie van de asdeeltjes meten. Toch toonden vliegtuigmaatschappijen destijds geen interesse. Dat was de afgelopen maanden wel anders. Prata kreeg talloze telefoontjes en e-mails van luchtvaartmaatschappijen die informeerden naar zijn systeem. Begrijpelijk, aangezien het vliegverkeer boven Europa in april dagenlang gedwongen stillag na de uitbarsting van de Eyjafjallajökull op IJsland. Dit kostte de maatschappijen miljarden euro’s. Er was veel kritiek op de beslissing van de Europese luchtvaartautoriteiten om het volledige luchtruim boven West-Europa dagenlang te sluiten.

Met het Avoid-systeem kunnen piloten niet alleen om een aswolk heenvliegen, ook stuurt een zender de data naar een grondstation, waar de gegevens van verschillende vliegtuigen bij elkaar worden gevoegd. Zo ontstaat een realtime, zo accuraat mogelijk beeld van de aswolk, op basis waarvan ook andere vliegtuigen hun route kunnen aanpassen. Volgens Prata leidt dat niet tot chaos in de lucht. ‘Wanneer de camera op een afstand van 100 km een aswolk waarneemt, kan de piloot die al met een koerswijziging van 1° ontwijken. Dat merken de passagiers niet eens. Overigens doen piloten dat nu ook al met onweersbuien.’

Door de camerabeelden te combineren met satellietopnamen kan Avoid ook bijdragen aan betere modellen om te beschrijven hoe een aswolk zich gedraagt. ‘Het grootste probleem hierbij is dat nooit is te voorspellen hoeveel as er uit een vulkaan komt. We blijven dus metingen nodig hebben, liefst van zo veel mogelijk verschillende vliegtuigen ter plaatse’, aldus Prata.

TRILLINGEN
De eerste proeven met de infraroodcamera’s op het testtoestel moeten de praktijkproblemen in kaart brengen. Ze komen in het verticale staartvlak van het vliegtuig, waar ook de camera’s zitten die standaard de romp en de motoren van het vliegtuig in de gaten houden. ‘Het is nog afwachten hoe zeer de camera’s last zullen hebben van trillingen. Een ander aandachtspunt is de lage temperatuur op hoogte. We voorzien de camera’s van een venster van germanium, dat transparant is voor infrarood licht. Daarop kan zich ijs afzetten.’

EasyJet is de eerste luchtvaartmaatschappij die de techniek van Prata test. Het bedrijf investeert dit jaar 1,2 miljoen euro in het Avoid-systeem. Wanneer de resultaten positief zijn, wil easyJet het op twaalf van zijn toestellen installeren.