De onweerstaanbare aantrekkingskracht van cyberspace

Informatietechnologie

Door: Anouck Vrouwe Illustratie Johannes Hogebrink TECHNO! nr. 1/2008

In enkele decennia heeft internet zich zowel zakelijk als privé onmisbaar gemaakt. We zijn afhankelijk geworden van het wereldwijde web. Als bijvoorbeeld bij een bedrijf het netwerk platgaat, lopen mensen doelloos rond. En ook op het persoonlijke leven trekt internet een wissel. Zo kan een rancuneuze ex ongevraagd pikante foto's op het web zetten. De digitale snelweg is een zegen, maar heeft ook schaduwzijden. De Ingenieur ging op zoek naar de donkere kanten van cyberspace: de zeven plagen van internet.

Verlies je de tijd uit het oog als je online bent? Word je boos als iemand je onderbreekt? Internet je altijd langer dan je had gewild? Denk je aan internet als je niet achter de computer zit? Deze vragen staan op de site van verslavingskliniek CrisisCare. Wie op deze en andere vragen over internetgebruik volmondig 'ja' antwoordt, is mogelijk verslaafd. CrisisCare behandelt mensen die obsessief surfen of gamen. Psycholoog drs. Marieke Romp vertelt dat het aantal aanmeldingen laag is, maar wel toeneemt. Met name jongeren met een gameverslaving en mannen met een seksverslaving wenden zich tot CrisisCare. 'Zij zitten uren, nachtenlang op internet. Ze spijbelen om te gamen, kijken porno op hun werk, raken hun sociale contacten kwijt en liegen over hun internetgebruik. Vaak hebben ze zichzelf al heel vaak voorgenomen te minderen, maar dat lukt niet. Als ze bij ons komen, moeten ze tijdelijk helemaal stoppen met internetten. Sommigen krijgen daar lichamelijke afkickverschijnselen van, zoals slapeloosheid, hoofdpijn en trillen.' Hierbij gaat het om een klein aantal mensen bij wie msn'en, onlinegamen of -gokken volledig uit de hand is gelopen, maar er bestaan ook grote groepen mensen voor wie internet een hoofdrol speelt in hun leven. Neem SecondLife, de virtuele wereld naar het evenbeeld van de werkelijke samenleving, maar waar eenieder een zelfverzonnen identiteit kan aannemen. Uit een onderzoek van EPN, het platform voor de informatiesamenleving, bleek dat één op de tien mensen eraan is verslaafd. Zij waren minstens twintig uur per week in deze virtuele wereld te vinden. Een ander criterium was dat de mate waarin rusteloosheid en irritatie optreden zonder SecondLife. Deze mensen gebruiken internet om het echte leven tijdelijk achter zich te laten en in een betere stemming te komen. Maar ook mensen die geen virtuele werelden bezoeken, hebben last van de verslavende werking van internet. Dwangmatig de e-mail checken zodra het envelopje in beeld verschijnt, is een bekend fenomeen. De kick van een nieuwtje wint het van het goede voornemen om mail nog maar drie keer per dag te bekijken. E-mailen en chatten werden niet voor niets in een onderzoek van de Amerikaans psycholoog David Greenfield genoemd als twee van de meest verslavende activiteiten van internet. E-mail neemt steeds meer de rol over van andere communicatievormen. Een mailtje naar de hele vriendengroep is immers sneller dan bellen. 'Internet is een manier om sociale verbindingen te maken die tegelijkertijd zorgt voor sociale isolatie', stelt Greenfield. Romp van CrisisCare omschrijft ditzelfde verschijnsel als leegte. 'Internet is gemakkelijk toegankelijk en biedt mensen bevrediging op de korte termijn. Dat is een gevaarlijke eigenschap voor mensen die gevoelig zijn voor verslavingen. Anders dan bij winkels of de bibliotheek sluit internet nooit, waardoor er geen natuurlijke rem op zit. En je kunt er precies de dingen halen die jij interessant vindt. Games en porno zijn bovendien visueel stimulerend.' Dat alles maakt dat mensen zichzelf verliezen. 'Het is een verslaving wanneer je voortdurend langer online bent dan je je had voorgenomen, zelfs als je werk of sociaal leven eronder lijdt.'

Lees verder in TECHNO! nummer 1 feb/mrt 2008