Spiegel in stukjes

Lucht-/ruimtevaart

Door: George van Hal

Grootste telescoop krijgt diameter van 42 m TECHNO! nr. 1/2007

Optische telescopen lopen tegen technische grenzen aan als hun spiegeldiameter 10 m nadert. Maar door losse spiegelsegmenten naadloos naast elkaar te zetten en die tot op de micrometer nauwkeurig door computers te laten aansturen is toch een Extremely Large Telescope te maken. De Europese astronomische organisatie ESO heeft plannen voor een telescoop met een diameter van 42 m.

'De kijker is extreem groot en Europees, en dat maakt de telescoop bijzonder', vertelt Remko Stuik van de instrumentatiegroep van de Leidse Sterrewacht. Hij doelt op de plannen van de astronomische organisatie ESO om een Europese Extreme Large Telescope (E-ELT) te bouwen. Hoewel de afmetingen niet precies zijn vastgelegd, wordt een diameter van 42 m het meest genoemd. 'Dat is groot. Zo groot dat de spiegel niet uit één stuk is te maken.' Daarom wordt de spiegel opgebouwd uit zeshoekige puzzelstukjes van 2 m, ongeveer de grootte waarbij een gewone constructiemethode nog voldoet. In totaal zijn zo'n 330 segmenten nodig.

HUBBLE
Voor telescopen geldt in principe: hoe groter, hoe beter. De grootte van het kleinste door de astronomische kijker te onderscheiden detail, ofwel de resolutie, is namelijk omgekeerd evenredig met de diameter van de hoofdspiegel. 'Met de E-ELT kun je zelfs aardachtige planeten rond andere sterren waarnemen', aldus Stuik. Daarmee zal de telescoop vele malen krachtiger zijn dan bijvoorbeeld de ruimtetelescoop Hubble. ESO is niet de enige die aan extreme telescopen werkt. In de VS ontwerpt men momenteel de Giant Magellan Telescope met een spiegeldiameter van 24,5 m. De telescoop, die wordt opgebouwd uit zeven segmenten, moet in 2016 klaar zijn. En de Thirty Meter Telescope, met 738 spiegelsegmenten, zou in 2014 het eerste licht moeten zien. In Europa zijn eerder studies gepubliceerd over telescopen met een spiegeldiameter van 50 m (Euro50) en zelfs 100 meter (OverWhelmingly Large - OWL). Uiteindelijk bepaalt niet de techniek de haalbaarheid, maar de politiek. 'De beste ramingen schatten de kosten voor de telescoop van 42 m op 670 miljoen euro, zonder de kosten voor het instrumentarium. Dat bedrag zou haalbaar moeten zijn', denkt Stuik. Dit voorjaar neemt de directie van ESO een beslissing.

Lees verder in TECHNO! nummer 1 februari/maart 2007